Meer leerlingen op 1S bij rekenen? Het verschil tussen 1F en 1S uitgelegd

Wat is het verschil tussen 1F en 1S?

Het verschil tussen 1F en 1S zit niet vooral in moeilijkheid, maar in denkvaardigheid.

Bij 1F:

• is de structuur vaak zichtbaar

• ligt de bewerking voor de hand

• gaat het vooral om het uitvoeren van bekende procedures

Bij 1S moet een leerling meer zelf doen.
De leerling moet:

• de structuur van een situatie herkennen

• informatie selecteren uit een talige context

• verbanden leggen

• redeneren waarom een bewerking past

• uitleggen wat hij doet

Het gaat dus niet om grotere getallen. Het gaat om dieper begrijpen wat er gebeurt.

Een concreet voorbeeld: 1F en 1S

1F-opgave

Er zijn 36 kinderen.
9 kinderen gaan naar huis.
Hoeveel kinderen blijven er over?

De structuur is zichtbaar:
er gaat iets af.

1S-opgave

Tijdens een sportdag deden 36 kinderen mee aan een estafette.
Een aantal kinderen viel uit.
Uiteindelijk bleven er 27 kinderen over.

Hoeveel kinderen vielen uit?

De structuur is eigenlijk hetzelfde. Maar nu moet de leerling:

• herkennen dat er nog steeds iets af gaat

• redeneren vanuit het eindresultaat

• terugdenken

De bewerking staat nergens letterlijk. Dat is typisch een 1S-opgave.

Waarom blijven leerlingen onder 1S hangen?

Veel leerlingen kunnen rekenen.

Maar zodra een opgave:

• taliger wordt

• meerdere stappen bevat

• de bewerking niet letterlijk verraadt

… raken ze hun houvast kwijt. Ze zoeken naar sleutelwoorden of gokken een bewerking. Niet omdat ze niet kunnen rekenen.
Maar omdat ze de situatie niet herkennen. En precies daar zit het verschil tussen 1F en 1S.

Werken aan 1S betekent: werken aan denken

1S vraagt van leerlingen dat ze:

• redeneren

• modelleren

• verbanden zien

• structuur herkennen

• taal koppelen aan betekenis

Dat ontwikkel je niet door alleen meer oefenbladen te maken. Dat ontwikkel je door:

• samen te denken

• hardop te redeneren

• situaties te vergelijken

• te bespreken wat verandert en wat gelijk blijft

Wanneer leerlingen leren benoemen:

• er komt iets bij

• er gaat iets af

• er is een verschil

• het wordt eerlijk verdeeld

… bouwen ze een denkkader op. En dat denkkader helpt hen bij complexere opgaven.

Niet omdat die moeilijker zijn, maar omdat de structuur minder zichtbaar is.

Wat helpt om meer leerlingen op 1S te krijgen?

Niet meer tempo. Niet grotere getallen.

Maar:

• expliciet aandacht voor rekenstructuren

• klassengesprekken waarin redeneren centraal staat

• taalbewust rekenen

• leerlingen leren uitleggen waarom iets klopt

Het gesprek verschuift dan van: Wat is het antwoord?

naar:

• Wat gebeurt hier eigenlijk?

• Waarom past deze bewerking?

• Wat blijft hetzelfde?

• Wat verandert?

Dat is werken aan 1S.

De rol van het Situatiekompas

In mijn werk met leerlingen en scholen zie ik hoe belangrijk het is dat kinderen leren denken in rekenstructuren.

Bijvoorbeeld:

• er komt iets bij

• er gaat iets af

• er is een verschil

• het wordt eerlijk verdeeld

Wanneer leerlingen zulke structuren leren herkennen en benoemen, krijgen ze meer grip op complexe opgaven. Het Situatiekompas is ontwikkeld om die structuren zichtbaar en bespreekbaar te maken in de klas.

Niet eerst de bewerking. Maar eerst de situatie. En juist dat helpt leerlingen om met meer begrip en vertrouwen aan complexe opgaven te werken.

Geldt dit voor alle leerlingen?

Niet iedere leerling zal het 1S-niveau halen. Er zijn altijd kinderen voor wie het fundamentele niveau (1F) al een grote stap is.

Maar dat betekent niet dat werken aan begrip, structuur en redeneren alleen voor sterke rekenaars bedoeld is.

Ook leerlingen die moeite hebben met rekenen hebben juist baat bij het begrijpen van de onderliggende structuur. Wanneer zij leren herkennen wat er in een situatie gebeurt – komt er iets bij, gaat er iets af, is er een verschil – krijgen ook zij meer houvast.

Het doel is dus niet dat iedere leerling dezelfde eindstreep haalt. Het doel is dat leerlingen beter begrijpen wat ze doen.

En juist dat begrip helpt veel leerlingen verder dan alleen het oefenen van losse procedures.

Werk je aan het streefniveau 1S?

Op de pagina Van 1F naar 1S rekenen verzamel ik artikelen over wat leerlingen nodig hebben om complexe rekenopgaven te begrijpen. Over structuur, rekentaal, realiteitszin en redeneren.

Wil je hiermee aan de slag in je klas?

Leerlingen krijgen meer grip op complexe rekenopgaven wanneer zij leren denken in rekenstructuren.

Het Situatiekompas helpt om die structuren zichtbaar te maken en te bespreken in de klas.